Nasze obecne Ogólnopolskie Igrzyska LZS mają już wieloletnią, piękną tradycję. Dokładnie za kilka dni – w dniach 27–29 sierpnia 2026 roku – w Spale odbędzie się ich 29. edycja. Ten rok jest dla nas wyjątkowy. W obliczu jubileuszu 80-lecia istnienia Ludowych Zespołów Sportowych warto „rzucić okiem” wstecz i przypomnieć ich bogatą historię. Pamiętamy bowiem, że przeszłość i pamięć historyczna stanowią najsilniejszy fundament dla teraźniejszości oraz przyszłości.
Tegoroczne igrzyska w Spale będą miały niepowtarzalny klimat. Legendarny Centralny Ośrodek Sportu przez trzy dni stanie się arena zaciętej rywalizacji, ale przede wszystkim – miejscem wielkiego, wielopokoleniowego święta. Zobaczymy w akcji zarówno młode talenty, które dopiero piszą swoją historię, jak i doświadczonych zawodników. Wszyscy oni staną na starcie z tym samym celem: walczyć fair play i dumnie reprezentować barwy swoich lokalnych ojczyzn.
Oto krótki „rzut oka” na historię igrzysk.
Serce igrzysk, czyli siła „wyczynu”
Gdy w 2012 roku w Opolu igrzyska rozegrano wyłącznie w blokach rekreacyjno-turystycznym i integracyjnym, na ich zakończenie ktoś rzucił znamienne słowa: „Igrzyska straciły swój urok, emocje i blask”. W naszej imprezie od samego początku to właśnie „wyczynowcy” nadawali ton całej rywalizacji. Wśród startujących na przestrzeni lat znaleźli się zawodnicy, którzy na późniejszych etapach swoich karier wznieśli się na europejskie i światowe szczyty. Nie sposób wymienić wszystkich, warto jednak wspomnieć tych, którzy przez wiele lat nie schodzili z pierwszych stron gazet – nie tylko sportowych.
Lekkoatletyka. Wśród uczestników igrzysk na przestrzeni lat na bieżniach i rzutniach błyszczeli m.in.: Tomasz Majewski (WMKS Płońsk), dwukrotny złoty medalista olimpijski w pchnięciu kulą; Piotr Małachowski (WMKS Płońsk), dwukrotny wicemistrz olimpijski, mistrz świata w rzucie dyskiem; Paweł Fajdek (LKS Zielony Dąb Żarów), brązowy medalista olimpijski, pięciokrotny mistrz świata w rzucie młotem; Wojciech Nowicki (KS Podlasie Białystok), złoty i brązowy medalista olimpijski w rzucie młotem, Paweł Czapiewski (LKS Lubusz Słubice), późniejszy brązowy medalista mistrzostw świata w biegu na 800 m; Krystyna Zabawska (KS Podlasie Białystok) – przez wiele lat nasza najlepsza polska kulomiotka; Lidia Chojecka (WLKS Siedlce), multimedalistka halowych mistrzostw świata i Europy (biegała na 1500 m i 3000 m), Kamila Stepaniuk (później Lićwinko, KS Podlasie Białystok), halowa mistrzyni świata, brązowa medalistka MŚ, rekordzistka Polski w skoku wzwyż; Angelika Cichocka (ULKS Talex Borysław Borzytuchom), mistrzyni Europy w biegu na 1500 m, medalistka halowych ME i MŚ w biegu na 800 i 1500 m; Barbara Niewiedział (LUKS Korfantów), pięciokrotna złota medalistka w biegu na 800 i 1500 m igrzysk paraolimpijskich; Justyna Młynarska-Bąk (LKS Znicz Biłgoraj), biegaczka, rekordzistka świata, medalistka mistrzostw Europy w biegach przełajowych i na 3000 m z przeszkodami.
Zapasy. Na igrzyskowych matach wielkie kariery wykuwali m.in.: Monika Michalik (Orlęta Trzciel), brązowa medalistka IO w Rio de Janeiro, trzykrotna brązowa medalista MŚ, czterokrotna złota medalista ME; Edyta Witkowska (LKS Platan Borkowice), późniejsza mistrzyni świata i Europy w zapasach i sumo; Agnieszka Wieszczek (Kordus po mężu) z Herosa Witków – w 2008 roku zdobyła pierwszy medal olimpijski w zapasach kobiet – brązowy; Radosław Baran (LKS Ceramik Krotoszyn), późniejszy brązowy medalista ME, 8-krotny mistrz Polski; Iwona Matkowska (KS Agros Żary), dwukrotna medalistka MŚ, pięciokrotna medalistka ME w tym raz złota, Łukasz Fafiński (LKS Sokół Lubawa), 16-krotny medalista mistrzostw Polski.
Podnoszenie ciężarów. Przez igrzyskowe pomosty przewinęła się cała plejada najlepszych polskich sztangistów: Robert i Marcin Dołęgowie (WLKS Siedlce/Nowe Iganie), ten pierwszy medalista mistrzostw Europy, ten drugi brązowy medalista olimpijski, trzykrotny mistrz świata i mistrz Europy, córka Marcina Martyna, medalistka ME w kategorii juniorek też rywalizowała całkiem niedawno na naszych igrzyskach; Mariusz Rytkowski (CLKS Mazovia Ciechanów), medalista ME, olimpijczyk z Sydney (2000); Dariusz Osuch (LKS Znicz Biłgoraj), olimpijczyk z Barcelony (1992), dwukrotny medalista ME; Adrian Zieliński (MGLKS Tarpan Mrocza), mistrz olimpijski z Londynu, medalista ME i MŚ; Tomasz Zieliński (MGLKS Tarpan Mrocza), brązowy medalista olimpijski, medalista ME; Aleksandra Klejnowska (WLKS Siedlce), mistrzyni świata, 10-krotna medalistka ME, w tym czterokrotnie złota; Dominika Misterska (WLKS Siedlce), czterokrotna wicemistrzyni Europy.
Łucznictwo. Choć łucznictwo gościło w programie krótko, na igrzyskach startowali absolutnie najlepsi zawodnicy w kraju: Bartosz Mikos (KS Stella Kielce), olimpijczyk z Sydney; Agata Bulwa (Dąbrovia Dąbrowa Tarnowska), olimpijka z Sydney, medalistka halowych mistrzostw świata; Wioleta Myszor (LKS Łucznik Żywiec), srebrna medalistka halowych mistrzostw świata, halowa mistrzyni Europy, wielokrotna medalistka mistrzostw Polski; Rafał Dobrowolski (KS Stella Kielce), dwukrotny olimpijczyk i halowy wicemistrz świata; Karina Lipiarska (obecnie Pałka, ULKS Grot Zabierzów), olimpijka z Rio De Janeiro 2016, medalistka mistrzostw Europy; Natalia Leśniak (LKS Łucznik Żywiec), olimpijka z Londynu, medalistka halowych MŚ i ME, złota medalistka ME drużynowo; Piotr Piątek (LKS Łucznik Żywiec), olimpijczyk z Pekinu, medalista ME.
Kolarstwo szosowe (jazda indywidualna na czas oraz wyścig ze startu wspólnego) gościło na igrzyskach do 2010 roku. Na listach startowych widniały nazwiska, które zapisały się w historii polskiego kolarstwa: Rafał Majka (WLKS Krakus Swoszowice), brązowy medalista olimpijski, medalista mistrzostw Polski, uczestnik najważniejszych wyścigów w kolarstwie zawodowym; Michał Kwiatkowski (TKK Pacyfic Toruń), mistrz świata w wyścigu ze startu wspólnego, czterokrotny olimpijczyk, medalista mistrzostw Polski seniorów na szosie i na torze, uczestnik najważniejszych wyścigów w kolarstwie zawodowym. Jako ciekawostkę podajmy, że gdy w 2009 roku w Opolu Michał Kwiatkowski wygrał na igrzyskach „czasówkę”, to w wyścigu ze startu wspólnego najlepszy był… jego starszy brat Radosław; Tomasz Marczyński (WLKS Krakus Swoszowice), mistrz Polski w jeździe indywidualnej na czas i w wyścigu ze startu wspólnego, kolarz zawodowego peletonu, olimpijczyk z Pekinu (2008); Eugenia Bujak (GK Zagłębie Sosnowiec), mistrzyni Polski w kolarstwie szosowym i torowym, mistrzyni Europy na torze; Michał Gołaś (TKK Pacific Toruń), dwukrotny olimpijczyk, kolarz zawodowy; Kamil Gradek (GKS Cartusia Kartuzy), uczestnik mistrzostw świata i Europy, wielokrotny medalista mistrzostw Polski.
Tenis stołowy. Na igrzyskowych arenach nie ma go od 15 lat, ale w latach 1997-2010 przy stołach rywalizowało wielu znakomitych zawodników. W 2005 roku grę pojedynczą kobiet wygrała Natalia Partyka, reprezentująca wtedy LUKS Orneta, dziś to sześciokrotna mistrzyni paraolimpijska, czterokrotna uczestniczka igrzysk olimpijskich, srebrna i brązowa medalistka ME drużynowo; Bartosz Such (LKS Odra Głoska Księginice), wielokrotny medalista mistrzostw Polski, brązowy medalista drużynowych ME; Bartosz i Karol Szarmachowie (MLKS Ostródzianka Ostróda), jako juniorzy należeli do ścisłej czołówki krajowej, w seniorach wywalczyli brąz MP, a dziś spełniają się jako trenerzy w macierzystym klubie; Wang Zeng Yi (KS Bogoria Grodzisk Mazowiecki), reprezentant Polski pochodzenia chińskiego, dwukrotny olimpijczyk, medalista ME, wielokrotny medalista mistrzostw Polski; Marcin Kusiński (LKS Odra Głoska Księginice),medalista mistrzostw Europy, wielokrotny medalista mistrzostw Polski, obecnie ceniony trener.
Prezydenckie patronaty
Dwóch prezydentów obejmowało igrzyska swoim patronatem. Sześciokrotnie uczynił to Prezydent Aleksander Kwaśniewski (1998, 1999, 2000, 2002, 2003, 2004). Dwukrotnie (2016 i 2018), a właściwie trzykrotnie – w 2019 roku, kiedy to igrzyska zostały wpisane w oficjalne obchody 100-lecia Polskiego Komitetu Olimpijskiego pod Patronatem Honorowym Prezydenta RP Andrzeja Dudy.
Magia olimpijskiego znicza
Jednym z najważniejszych momentów każdych igrzysk jest zapalenie znicza olimpijskiego. Do samego końca kibice zastanawiają się, kto dostąpi tego zaszczytu. W prawie 30-letniej historii imprezy warto przypomnieć dwa najbardziej wzruszające momenty: Zielona Góra (2003): Znicz na stadion wniósł wicemistrz świata w kolarstwie Zbigniew Spruch (LKS Trasa Zielona Góra). W tym symbolicznym momencie oficjalnie ogłosił zakończenie kariery sportowej i przekazał ogień młodym następcom – Krzysztofowi Kuźniakowi (LKS Trasa Zielona Góra) oraz Paulinie Wolińskiej (LKS Uczniak Szprotawa); Białystok (2023): Ogień olimpijski odpaliła wyjątkowa „sztafeta pokoleń”, złożona z gwiazd KS Podlasie Białystok. Pobiegły w niej: Krystyna Danilczyk-Zabawska (czterokrotna olimpijka i wicemistrzyni świata w pchnięciu kulą), Kamila Lićwinko (dwukrotna olimpijka i halowa mistrzyni świata w skoku wzwyż) oraz młoda nadzieja biegów długodystansowych, Małgorzata Karpiuk.
Ewoluujący program sportowy
Nasz „wzorzec metra”, jeśli chodzi o program igrzysk, stanowią pierwsze zawody zorganizowane w 1997 roku w Siedlcach. Podzielono je wówczas na trzy bloki: sportowy, rekreacyjny i turystyczny. W bloku sportowym rywalizowano w lekkoatletyce, zapasach, podnoszeniu ciężarów, kolarstwie (szosowym i MTB), tenisie stołowym, pływaniu oraz duathlonie. Później dołączyły łucznictwo, jeździectwo i siatkówka plażowa. Do chwili obecnej z tego zestawu przetrwały jedynie lekkoatletyka, zapasy i podnoszenie ciężarów. Łucznictwo i jeździectwo: łucznictwo wprowadzono w 1999 roku w Kielcach, a jeździectwo w 2000 roku w Białymstoku (zawody na parkurze LKJ Bogusławice). Z łucznictwa zrezygnowano w 2006 roku (wyjątkiem był rok 2010 w Kielcach, gdzie wróciło na życzenie organizatora), z jeździectwa jeszcze wcześniej; Pływanie i duathlon: po raz ostatni rozegrano je w 2000 roku w Białymstoku. Wszystkie edycje duathlonu wygrała Ewa Dederko (Kmicic Częstochowa), przez lata najlepsza polska zawodniczka w tej dyscyplinie; Kolarstwo i tenis stołowy: z kolarstwa MTB zrezygnowano w 2006 roku. W 2010 roku w Kielcach po raz ostatni w programie pojawił się tenis stołowy oraz kolarstwo szosowe. Wtedy jazdę indywidualną na czas i wyścig ze startu wspólnego wygrała Paulina Cywińska (ALKS Stal Ocetix Grudziądz). W „czasówce” triumfował Kamil Gradek (GKS Cartusia Kartuzy), a w wyścigu ze startu wspólnego najlepszy był Piotr Gawroński (TKK Pacific Toruń).
Krótka przygoda z grami zespołowymi
W 2009 roku w Opolu w bloku sportowym po raz pierwszy odbyły się zawody w grach zespołowych – piłce ręcznej, siatkówce i koszykówce kobiet oraz mężczyzn. Zwycięzcy otrzymywali tytuł Mistrza Zrzeszenia. W turnieju finałowym rywalizowały po cztery zespoły, wyłonione we wcześniejszych eliminacjach krajowych. Oto pierwsi mistrzowie: Koszykówka: MLKS ZPO-W Rzeszów (dziewczęta) oraz MKS Smyk Prudnik (chłopcy); piłka ręczna: LKS Tor Dobrzeń Wielki (dziewczęta) oraz ŚKPR Świdnica (chłopcy); piłka siatkowa: LUKS Orkan Września (dziewczęta) oraz LKS Bobowa (chłopcy). Gry zespołowe gościły na igrzyskach krótko – ostatnie turnieje rozegrano w 2011 roku w Siedlcach.
Blok integracyjny i trudne chwile w czasie epidemii
W 2001 roku na igrzyskach w Spale wprowadzono blok integracyjny dla osób trenujących w Domach Pomocy Społecznej, Warsztatach Terapii Zajęciowej oraz klubach sportowych. Uczestnicy rywalizowali w 10 konkurencjach. Na starcie pojawili się wtedy znakomici niepełnosprawni sportowcy, w tym: Jacek Przebierała (brązowy medalista w rzucie oszczepem z Paraolimpiady w Sydney 2000), Zbigniew Sobczak (5. miejsce w rzucie oszczepem w Sydney), Tomasz Blakiewicz (mistrz świata w rzucie dyskiem), Leszek Ćmikiewicz (reprezentant Polski w skoku wzwyż) oraz Paweł Pięta (LKS Goliat Częstochowa, wicemistrz Europy Głuchoniemych w tenisie stołowym). Niestety, już podczas kolejnych igrzysk wykluczono udział zawodników uprawiających sport osób niepełnosprawnych wyczynowo w klubach. Od momentu debiutu w 2001 roku, blok integracyjny odbywał się nieprzerwanie i zniknął z programu tylko raz – w 2020 roku w Ciechanowie, kiedy zrezygnowano z niego z powodu szalejącej epidemii COVID-19.
Dawni zawodnicy, dzisiejsi trenerzy
W 2000 roku na obiektach w Białymstoku oglądaliśmy młodych zawodników, którzy dziś są uznanymi trenerami i menedżerami: biegi średnie: Jarosław Ścigała (obecny trener ULKS Talex Borysław Borzytuchom); podnoszenie ciężarów: Marcin Lampe (wówczas LKS Bujny, dziś LKS Budowlani-Kucera Nowy Tomyśl) oraz Sebastian Ołubek (LKS Dobryszyce); zapasy: Cezary Jastreb (AKS Białogard), Artur Albinowski (LKS Mazowsze Teresin) oraz Krzysztof Ołenczyn (LKS Dąb Brzeźnica), kolarstwo: Paweł Bentkowski (wtedy kolarz TKK Pacific Toruń, dziś dyrektor sportowy MAT Atom Deweloper Wrocław).
Piasek pełen emocji: siatkówka plażowa
Siatkówka plażowa zadebiutowała w bloku rekreacyjnym w 2009 roku w Opolu – wygrały zawodniczki ULKS Orkan Września oraz siatkarze ULKS Burza Burzenin. W 2017 roku w Spale, gdy po pięcioletniej przerwie wrócił blok sportowy jako Mistrzostwa Zrzeszenia, siatkówka plażowa awansowała do rangi sportu wyczynowego. Pierwsze miejsce zajęły wtedy reprezentantki województwa wielkopolskiego – Agnieszka Adamek i Patrycja Telega, a wśród mężczyzn triumfowali ich koledzy z regionu – Damian Nowak i Michał Muszyński.
W 2024 roku dyscyplina ponownie stała się konkurencją rekreacyjną, co nie wpłynęło negatywnie na frekwencję. Ostatnimi Mistrzami Zrzeszenia (Białystok 2023) zostali: Natalia Kowalik i Aleksandra Langier (woj. śląskie) oraz Dawid Skiepko i Michał Głowacki (woj. podlaskie).
Inne ciekawostki i wspomnienia
• Ku pamięci Mariana Dorawy: Jedną z największych gwiazd wyciskania sztangielki (kategoria +85 kg) przez ostatnie lata był prawdziwy mocarz z województwa pomorskiego, Marian Dorawa. Swój pierwszy sukces na igrzyskach odniósł w 2019 roku, a ostatni w 2025 roku. Niestety, w tym roku nie zobaczymy go już na zawodach – zaledwie kilka dni po swoim wielkim triumfie we Włocławku sportowiec zmarł, pozostawiając środowisko LZS w głębokim żalu.
• Olimpiada Wiedzy (2021): Podczas igrzysk w Spale w 2021 roku odbyła się Ogólnopolska Olimpiada Wiedzy z Historii 75-lecia Ludowych Zespołów Sportowych pod hasłem „Wasza historia — Naszą historią”. Wystartowało w niej 16 pasjonatów – po jednym reprezentancie z każdego województwa. Najlepszą wiedzą i historyczną precyzją wykazał się Marek Wolski z województwa kujawsko-pomorskiego.
• Uhonorowanie stulatków (2023): W Białymstoku, podczas oficjalnego otwarcia, podjęto piękną inicjatywę uhonorowania klubów piłkarskich, które w tamtym roku świętowały swoje 100-, 110-, a nawet 115-lecie istnienia. W końcu to właśnie od piłki nożnej w 1946 roku zaczynała większość lokalnych kół (wiele z nich prężnie działało jeszcze przed II wojną światową). Na białostockiej scenie wyróżniono łącznie aż 24 zasłużone kluby.
• Piłka nożna: Turniej mężczyzn rozgrywany jest od samych początków (1997 rok). Kobiety po raz pierwszy wybiegły na igrzyskach na boisko w 2002 roku w Zamościu.
• Nordic Walking: Marsz z kijkami na dystansie 5 km wprowadzono po raz pierwszy w historii w Opolu w ramach bloku turystycznego. Później okazjonalnie do niego wracano.
• Przeciąganie liny: Mężczyźni rywalizowali w tej dyscyplinie od początku igrzysk, a kobiety dopuszczono do zmagań 2-3 lata później. Od 2010 roku prawdziwymi dominatorami i zbieraczami medali w tej rekreacyjnej konkurencji są drużyny z województwa lubelskiego.
• Nowy sztandar (2011): W Siedlcach organizacja otrzymała nowy sztandar. Stary, służący ruchowi przez 48 lat, był już mocno wysłużony i wymagał zmian zgodnych z nowym statutem. Nowy symbol został uroczyście poświęcony przez ks. kanonika Janusza Wolskiego.
• Eksperymenty w Zamościu (2015): Organizatorzy postanowili urozmaicić blok rekreacyjny. Do programu trafił biathlon letni (połączenie nordic walking ze strzelaniem z broni pneumatycznej), czwórbój kobiet (rzut lotką, rzut piłką lekarską, rzut podkową i kręgle) oraz widowiskowe przerzucanie opony traktorowej.
• Mecz na szczycie (2017): W Spale, tuż przed oficjalnym otwarciem igrzysk, rozegrano towarzyski mecz piłkarski. Zmierzyły się w nim reprezentacje Krajowego Zrzeszenia LZS oraz Urzędu Marszałkowskiego w Łodzi. W naszych barwach dzielnie walczyli m.in. Przewodniczący Rady Głównej KZ LZS Władysław Kosiniak-Kamysz oraz Przewodniczący Pomorskiego Zrzeszenia LZS Piotr Klecha. Bramki z oddaniem bronił Dyrektor Biura KZ LZS Michał Dziubak, a sprawiedliwym arbitrem tego spotkania był Sekretarz Rady Głównej Krzysztof Piasek.
Bądźcie z nami w Spale od 27 do 29 sierpnia. Wspólnie twórzmy kolejny rozdział tej niesamowitej historii!
Tekst i wybór zdjęć Iwona Derlatka